Kısaltmalar Dizini


Bu sayfalarda ve gündelik hayatımda sıkça ve çokça kullandığım kısaltmalardan oluşan bir liste aşağıdaki gibidir. Burada olmayanlar da dahil olmak üzere daha fazla kısaltma için TDK Kısaltmalar Dizini‘ne, kısaltma kuralları için ise Kısaltmalar yazısına bakınız.

Bilgisayarda kullanılan dosya uzantıları ve anlamları için Dosya Uzantıları Sözlükçesi, DOS ortamında kullanılan komutlar ve anlamları için ise DOS Komutları Sözlükçesi’ne bakınız.

age. Adı geçen eser
agm. Adı geçen makale
agy. Adı geçen yayın
AB Avrupa Birliği (eng: European Union, EU)
ABD Amerika Birleşik Devletleri (eng: United State of America, USA)
ABD Ana Bilim Dalı
ACI eng: American Concrete Institute (tur: Amerika Beton Enstitüsü)
ADYÜ Adıyaman Üniversitesi (eng: Adiyaman University)
ASTM eng: American Society for Testing and Materials (tur: Amerika Deney ve Malzeme Cemiyeti)
Boğaziçi Üniversitesi (eng: Boğaziçi University)
bk. Bakınız
BM Birleşmiş Milletler (eng: United Nations, UN)
bs. Baskı, basım
C Cilt
CEN fra: Comité Européen de Normalisation (eng: European Committee for Standardization, deu: Europäisches Komitee für Normung, tur: Avrupa Standardizasyon Komitesi)
CENELEC fra: Comité Européen de Normalisation Electrotechnique (eng: European Committee for Electrotechnical Standardization, tur: Avrupa Elektroteknik Standardizasyon Komitesi)
ÇOK Çözünmüş organik karbon (eng: Dissolved Organic Carbon, DOC)
DDC eng: Dewey Decimal Classification (tur: Dewey Ondalık Sınıflandırması)
Doç. Doçent (eng: Associate Professor, Assoc.)
Dr. Doktor (eng: Doctor)
EFTA eng: European Free Trade Association (tur: Avrupa Serbest Ticaret Birliği)
EN deu: Europäische Norm (eng: European Standard, fra: Norme Européenne, tur: Avrupa Standardı)
ESO(s) eng: European Standards Organization(s), CEN-CENELEC-ETSI (tur: Avrupa Standartlar Kuruluş(u/ları), CEN-CENELEC-ETSI)
ETSI eng: European Telecommunications Standards Institute (tur: Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü)
ICS eng: International Classification for Standards (tur: Uluslararası Standart Sınıflandırması)
IEC eng: International Electrotechnical Commission (tur: Uluslararası Elektroteknik Komisyonu)
ISO eng: International Organization for Standardization (tur: Uluslararası Standardizasyon Teşkilatı)
İTÜ İstanbul Teknik Üniversitesi (eng: Istanbul Technical University)
K/K Katılaştırma/Kararlılaştırma (eng: Solidification/Stabilization, S/S)
LCC eng: Library of Congress Classification (tur: Amerikan Kongre Kütüphanesi Sınıflandırması)
PC eng: Portland Cement (tur: Portlant Çimentosu)
Prof. Profesör (eng: Professor)
RG T.C. Resmî Gazete
SEM eng: Scanning Electron Microscope (tur: Taramalı Elektron Mikroskobu)
SI fra: Système international d’unités (tur: Uluslararası Birimler Sistemi, eng: International System of Units)
Sn. Sayın
T.C. Türkiye Cumhuriyeti
TCLP eng: Toxicity Characteristic Leaching Procedure (tur: Zehirlilik Karakteristik Sızma Testi)
TÇK Toplam Çözünmüş Katı (eng: Total Dissolved Solids, TDS)
TDK Türk Dil Kurumu
TPE Türk Patent Enstitüsü (eng: Turkish Patent Institute, TPI)
TS Türk Standardı (eng: Turkish Standards)
TSE Türk Standartları Enstitüsü (eng: Turkish Standards Institute, TSI)
TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu (eng: Turkısh Statıstıcal Instıtute, TURKSTAT)
UCS eng: Unconfined Compressive Strength (tur: Serbest Basınç Dayanımı)
UDC eng: Universal Decimal Classification (tur: Evrensel Ondalık Sınıflandırması)
XRD eng: X-ray Diffraction (tur: X-Işını Kırınımı)
XRF eng: X-ray Fluorescence (tur: X-ışını Floresansı)
vb. ve benzeri
vd. ve diğerleri
vs. ve saire
YTÜ Yıldız Teknik Üniversitesi (eng: Yıldız Technical University)

.

Kısaltma-lar


Kısaltma; bir kelimenin, terimin veya özel adın, içerdiği harflerden biri veya birkaçı ile daha kısa olarak ifade edilmesi ve simgeleştirilmesidir [1]. Kısaltmalarla ilgili kurallar şunlardır:

1. Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır: TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu), ABD (Amerika Birleşik Devletleri); KB (Kutadgu Bilig); TD (Türk Dili), TK (Türk Kültürü), TDED (Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi); B (batı), D (doğu), G (güney), K (kuzey); GB (güneybatı), GD (güneydoğu), KB (kuzeybatı), KD(kuzeydoğu) vb.

Ancak bazen kelimelerin, özellikle son kelimenin birkaç harfinin kısaltmaya alındığı da görülür. Bazen de aradaki kelimelerden hiç harf alınmadığı olur. Bu tür kısaltmalarda, kısaltmanın akılda kalabilmesi için yeni bir kelime oluşturma amacı güdülür: BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi), İLESAM(İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği), TÖMER (Türkçe Öğretim Merkezi) vb.

Gelenekleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarının dışında büyük harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz.

2. Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmaları kullanılır: m (metre), mm (milimetre), cm (santimetre), km(kilometre), g (gram), kg (kilogram), l (litre), hl (hektolitre), mg (miligram), m² (metrekare), cm²(santimetrekare) vb.

3. Kuruluş, kitap, dergi ve yön adlarıyla ölçülerin dışında kalan kelime veya kelime gruplarının kısaltılmasında, ilk harfle birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır. Kısaltılan kelime veya kelime grubu; özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur: Alm. (Almanca), İng.(İngilizce), Kocatepe Mah. (Kocatepe Mahallesi), Güniz Sok. (Güniz Sokağı), Prof. (Profesör), Dr.(Doktor), Av. (Avukat), Alb. (Albay), Gen. (General); sf. (sıfat), haz. (hazırlayan), çev. (çeviren), ed. (edebiyat), fiz. (fizik), kim. (kimya) vb.

* * *

Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır: cm’yi, kg’dan,mm’den, kr.un. Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde ise kısalt­manın son harfinin okunuşu esas alınır: BDT’ye, TDK’den, THY’de, TRT’den, TL’nin vb. Ancak kısaltması büyük harflerle yapıldığı hâlde bir kelime gibi okunan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın okunuşu esas alınır: ASELSAN’da, BOTAŞ’ın, NATO’dan, UNESCO’ya vb.

UYARI: Numara sözünün kısaltması da kelime gibi okunduğundan getirilecek olan ek okunuşa göre getirilecektir: No.lu, No.suz

Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalarda ek noktadan ve üs işaretinden sonra, kelimenin veya üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır: vb.leri, Alm.dan, İng.yi; cm³e (santimetreküpe), m²ye (metrekareye), 64ten (altı üssü dörtten) vb.

Sert ünsüzle biten kısaltmalar, ek aldıkları zaman oku­nuşta sert ses yumuşatılmaz: AGİK’in (AGİĞ’in değil), CMUK’un (CMUĞ’un değil), RTÜK’e (RTÜĞ’e değil), TÜBİTAK’ın (TÜBİTAĞ’ın değil) vb.

Ancak birlik kelimesiyle yapılan kısaltmalarda söyleyişte k’nin yu­muşatılması normaldir:ÇUKOBİRLİK’e (söylenişi ÇUKOBİRLİĞE), FİSKOBİRLİK’in (söylenişi FİSKOBİRLİĞİN) vb.

Bu sayfalarda ve gündelik hayatta kullandığım/kullandığımız bir çok kısaltma için Kısaltmalar Dizini‘ne bakınız.