ISO 3166 – Ülkeler ve Alt Bölgelerinin İsimlerinin Gösterimi için Kodlar


ISO 3166, ülkelerin ve ülkeler içerisindeki alt bölgelerin isimlerinin gösterimi için kodlandığı uluslararası bir standarttır. Standardın amacı ülkelere isim vermek değil, zaten var olan isimlerinin gösterimi için onlara kod atamak ve standardize etmektir. Standarttaki ülke isimleri BM kaynaklarından gelmektedir. BM İstatistik Bölümü (engUnited Nations Statistics Divisions), İstatistik Kullanım için Standart Ülke ve Bölge Kodları‘nda (eng: Standard Country or Area Codes for Statistical Use) değişiklik yaptığı zaman otomatik olarak ISO 3166 da güncellenir. Alt bölge isimleri ise ulusal resmî kaynaklardan alınır. ISO 3166, dünyanın en fazla bilinen ve kullanılan standartlarından birisidir. Standardın kullanımı ile zaman ve enerji kaybı ile yanlış yapma ihtimali oldukça azalmaktadır. Standardı dünya çapında birçok işletme, teşekkül ve hükûmet kullanmaktadır. Ulusal/uluslararası posta hizmetlerinde, pasaportlar ve  internet adres uzantılarında hep bu standart kullanılmaktadır. Standart ilk olarak 1976’da yayımlanmış ve 1997’de 3 ayrı standart şeklinde genişletilmiştir. Son hâliyle standart ailesi şu şekildedir.

Standardın Bölümleri:

  • ISO 3166-1:2006 – Codes for the representation of names of countries and their subdivisions — Part 1: Country codes, ed. 2, 2006, ICS: 01.140.30, nop: 69.
  • ISO 3166-2:2007 – Codes for the representation of names of countries and their subdivisions — Part 2: Country subdivision code, ed. 2, 2007, ICS: 01.140.30, nop: 144.
  • ISO 3166-3:1999 – Codes for the representation of names of countries and their subdivisions — Part 3: Code for formerly used names of countries, ed. 1, 1999, ICS: 01.140.30, nop: 11.

Standardın açıklamaları:

  • Bölüm 1 (ISO 3166-1), ülkelerin kodlarını içerir.
  • Bölüm 2 (ISO 3166-2), ülkelerin alt bölgelerinin kodlarını içerir.
  • Bölüm 3 (ISO 3166-3), ülkelerin önceki kullanılan isimleri ve kodlarını içerir.

Standardın TSE’deki karşılıkları:

  • ISO 3166-1’in karşılığı: TS EN ISO 3166-1:2009 – Ülke ve alt birimlerinin adlarını gösterir kodlar – Bölüm 1: Ülke kodları
  • ISO 3166-2’nin karşılığı: (taslak standart) tst ISO 3166-2 – Ülke adlarının gösterilmesine ait kodlar – Bölüm 2: Ülke alt bölümlerine ait kodlar
  • ISO 3166-3’ün karşılığı: TS ISO 3166-3:2009 – Ülke ve alt birimlerinin adlarını gösterir kodlar – Bölüm 3: Önceden kullanılan ülke adları için kod

Standardın Güncelleme Yetkilileri:

ISO’nun bazı standartları sürekli gelişme ve genişlemeye açıktır. Bu sebeple bu standartlarını geliştirmek ve güncel tutmak için değişiklik, güncelleme gibi bakım işlerini Bakım Ajansları (MAs) ve Kayıt Yetkilileri (RAs) olarak bilinen teşekkülleri yetkilendirir. ISO 3166 da bu genişlemeye açık olan standartlardan biri olduğu için değişiklik yetkileri ISO3166/MA‘ya verilmiştir. ISO3166/MA oy hakkında sahip 10 uzmandan oluşur ki bunlardan 5’i aşağıda isimleri yer alan ulusal standart kurumlarından

  • AFNOR – Association française de normalisation (France) (turFransız Standardizasyon Birliği)
  • ANSI – American National Standards Institute (United States) (tur: Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü)
  • BSI – British Standards Institution (United Kingdom) (turİngiliz Standartları Enstitüsü)
  • DIN – Deutsches Institut für Normung (Germany) (tur: Alman Standartları Enstitüsü)
  • SIS – Swedish Standards Institute (Sweden) (tur: İsveç Standartları Enstitüsü)

diğer 5’i ise aşağıdaki BM kuruluşları ve uluslararası teşekküllerden gelmektedir.

  • IAEA – International Atomic Energy Agency (tur: Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu)
  • ITU – International Telecommunication Union (tur: Uluslararası Telekomünikasyon Birliği)
  • ICANN – Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (tur: İnternet Tahsisli Sayılar ve İsimler Kurumu)
  • UPU – Universal Postal Union (tur: Dünya Posta Birliği)
  • UNECE – United Nations Economic Commission for Europe (tur: Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu)

İşin garip tarafı ise ulusal standart kurumlarının 4’ü AB üyesi ülke, diğeri de ABD’dir. Uluslararası teşekküllerden bahsetmek bile yersiz. Görünen o ki diğer birçok uluslararası kuruluşta görüldüğü gibi burada da yine ABD ve AB’nin egemenliği hâkimdir. Dünyadaki değişim sürekli olduğu için ülke isimleri ve kodlarında da sürekli bir değişiklik olmaktadır. Bazen ülkeler bölünmekte, bazen birleşmekte bazen de bağımsızlık ilanı ile yeni devletler oluşmaktadır. Hâl böyle olunca eski kodlandırma da sürekli değişir olmaktadır. Ne var ki tarihi bilgi ve belgeler bakımından eski kodlar da kullanılamayacağı için yeni kodlar ihdas edilmesi gerekiyor. Ancak ikili sistemde yazılabilecek kod sayısı 676 olduğu için yetmemektedir. Artık üçlü hatta dörtlü harf kodlu sisteme geçilmektedir.

Standarttaki Değişikliklerinin Takibi

Standart sürekli bir değişim hâlinde olduğu için değişiklikleri ve standardın güncel hâlini el ile takip etmek zorlaşmaktadır. Bu sebeple standardın bültenlerine üye olursanız standart ile ilgili bir güncelleme bülteni yayımlandığında sizin de e-posta adresinize o bülten gönderilir. Şimdiye kadar yayımlanmış değişiklikler ile ilgili bağlantı adresleri ise şöyle:

Standarttan Seçilmiş Bilgiler

Bazı ülkelerin kodları ise standarda göre şöyledir:

Kaynaklar ve Belgeler

  • Country Codes – ISO 3166 (ISO’nun ülke kodları standart sayfası)
  • BM İstatistik Kullanım için Standart Ülke ve Bölge Kodları (engStandard Country or Area Codes for Statistical Use)
  • BM Ülkeler ve Alanlar, Kodlar ve Kısaltmalar (engCountries or areas, codes and abbreviations (Bu listeye göre Türkiye‘nin (eng: Turkey) numaralı kodu 792, harfli kodu TUR‘dur. Bu kodlar ISO 3166’da da bulunmaktadır. Listedeki son değişiklik BM Genel Kurulu‘nun 29 Kasım 2012 tarihli kararı ile BM’ce üye olmayan gözlemci devlet statüsü kazanan Filistin Devleti’nin 275 kod numarası ve PSE harf kodu ile listeye eklenmesi ile olmuştur.)
  • BM Coğrafi Bölgeler Listesi (Bu listeye göre 792 kod numaralı Türkiye (eng: Turkey) 145 kod numaralı Batı Asya (eng: Western Asia) bölgesinde yer almaktadır.)
  • BM Ülke ve Alanlarda Değişiklikler Listesi (1982’den beri ülke isimleri ve kodlarında meydana gelen değişiklikleri gösterir liste)
  • ISO 3166-1 decoding table (Kod çözüm tablosu, İkili harf sisteminde yazabileceğiniz ikili harf dizilim sayısı Latin alfabesindeki 26 harfin tekrar 26 harf ile yazılması yani 26×26=676 adet çıkar. İşte bu 676 adet harf dizilimini ve atamalarını gösterir tablo)
  • Reserved code elements (Daha önceden ayrılmış kod ögeleri)
  • ISO 3166-1-alpha-2 code (ISO 3166-1 iki harfli kod listesi)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.