Meslek Meseleleri – 2 – TÜRKAY 2007


Çevre Mühendisliği mesleğinin ilmi meseleleri oldukça derin ve bir o kadar da mühim olduğu için bu konu üzerinde biraz daha durmak gerekiyor. Gerek sizlerden gelen yorum ve mesajlar gerekse de Türkiye’de Çevre Mühendisliği Eğitiminin Mevcut Durumu ve Sorunları Çalıştayı sonuçlarını (1) ve gerekse de kendi fikirlerimi toparlayarak hazırladığım Çevre Mühendisliği Eğitimindeki Eksiklikler ve Çözüm Önerilerini aşağıda sıralıyorum. Affınıza sığınarak biraz uzun olduğunu söylemek isterim.

1. Müfredat (Teori)

a. Müfredatın yetersizliği, eksikliği, güncel olmaması

Bugün Türkiye Üniversitelerindeki çoğu Çevre Mühendisliği Bölümlerinde verilen dersler ve içerikleri hızla gelişen ve değişen teknoloji karşısında eskimiş ve güncelliğini yitirmiştir. Çağa ayak uydurmanın ötesinde çağın önünde olması gereken bir mesleğin eğitiminde öğretilen teorik ve pratik bilgilerin de teknolojinin son imkânlarını ve gelişmeleri içermesi gerekir. Bunun için ders içerikleri sürekli ve sıklıkla kontrol edilmeli, güncellenmeli ve gerekli ekleme-çıkarma yapılarak Çevre Mühendisliği eğitiminin piyasada uygulanan mühendislik uygulamalarının önünde olması sağlanmalıdır. Öyle bir eğitim verilmelidir ki öğrenciler piyasada çalışmaya başladıklarında okulda görmedikleri, duymadıkları bir yol, yöntem vs ile karşılaşmasınlar.

b. Müfredat farklılıkları

Ülkemizdeki Çevre Mühendisliği Bölümleri gerek kuruldukları yılların farklı oluşundan gerek kurucuların branşlarının farklılığından ve devamındaki öğretim üyelerinin çalışma alanlarından dolayı müfredatlarında farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıkların branşlaşmadan ziyade alışılmışlıktan ileri geldiği söylenebilir. Ülke genelindeki farklı üniversitelerin Çevre Mühendisliği Bölümlerinden mezun olan faklı gençlerin almış oldukları Çevre Mühendisliği formasyonun tamamen farklı oluşu gibi bir durum ortaya çıkmaması için ülke genelindeki Çevre Mühendisliği Bölümlerinde müfredat konusunda genel bir toplantı ile ana hatları ile müfredatın çizgileri çizilebilir ve bu çerçevenin içeriği bölüm akademik personelinin çalışma alanları ile doldurulması sağlanabilir. Bu toplantılar sürekli hale getirilerek Çevre Mühendisliği eğitiminin sürekli iyileştirilmesi ve geliştirilmesi sağlanabileceği gibi ülke genelinde bir standardizasyon vazifesi de görmüş olur. Ayrıca Bölümlerin eğitim ve laboratuvar akreditasyonuna gereken önemi vererek de eğitimin iyileştirilmesi hususunda katkı sağlanabilir.

c. Türkçe bilgi eksikliği

Ülkemizde Çevre Mühendisliği alanında akademik seviyede yazılmış Türkçe eser sayısı oldukça azdır. Hâlen Bölümlerimizde yıllar öncesinde yazılmış olan Türkçe eserler okutulmaktadır. Bu, bu eserlerin kaynak niteliğinde olmalarından kaynaklanmasına rağmen genişletilmiş yeni baskılarının yapılmasına ve yeni eserler yazılmasına engel teşkil etmemelidir. Ayrıca Türkçe yayınların akademik yükseltmelerde karşılığının oldukça az olması öğretim elemanlarının Türkçe yayın yapmalarını zorlaştırmaktadır. Unutulmamalıdır ki kendi ana dilinde yapılan yayınlar kendi ana dilindeki bilgi birikiminin artmasını ve o dilin de bir bilim dili olmasını sağlayacaktır. Sadece Çevre Mühendisliği akademik camiasının değil tüm üniversite akademik camiasının Türkçenin bilim dili olması ve Türkçe bilgi birikimin artırılması yolunda çalışmalar yapmak ve destek olmak öncelikli vazifeleri arasında olmalıdır.

2. Uygulama (Pratik)

a. Uygun şekilde yapılmayan stajlar

Öğrencinin okulda öğrenmiş olduğu teorik bilgilerin pratik uygulamalarını mezun olmadan önce görmesi ve deneyim kazanması için uygulanmasına karar verilmiş olan stajlar bugün işlevlerini tam anlamıyla yerine getirememektedirler. Staj yerine gidilmeden yapıldı olarak gösterilen veya gidilip hiçbir uygulamaya katılmadan bitirilen stajlar ile Bölümlerde stajlara verilen önemin oldukça düşük oluşu staj işleminin faydalarını minimize etmekte hatta ve hatta işlevsiz hale getirmektir. Bunun önüne geçilmesi ve staj uygulamalarının asıl işlevlerine getirilmesi için Bölümlerin stajlara verdikleri önemi artırmaları gerekmektedir. Bu önem artışı staj sürelerinin yeterliliğinin yeniden düzenlenmesi, staj incelemesinin ciddiliği ve öğrenciye staj yeri bulma gibi faaliyetlerle gösterilebilir.

b. Staj yeri eksikliği

Öğrencilerin staj zamanı geldiği zaman iyi bir staj yapamamalarının sebeplerinden biri de uygun bir staj yeri bulamamalarıdır. Belli başlı yerlerin dışında iş hayatında öğrencilere faydalı olacak bir staj yeri bulunamamaktadır. Bunun önüne geçilebilmesi için de eski mezunlar ile irtibat halinde olunması ve Bölüm tarafından staj yerleri veritabanı gibi bir bilgi kaynağının oluşturulması düşünebilir. Böylece uygun bir staj yerinde öğrenci staj yaparken mezun olduktan sonra da potansiyel olarak iş bulacağı bir mekân kazanmış olacak ve hep kopukluğundan yakınılan endüstri-üniversite birlikteliği, işbirliği ve iletişimi daha sağlam ve sağlıklı bir zemine getirilmiş olacaktır.

3. Araştırma

a. Araştırma altyapısında eksiklik

Üniversitelerin eğitim süreçlerinin yayında diğer bir önemli ayağı ise bilim üretmeleridir. Bilim üretebilmek ve bunun sonuçlarını gerek ilim camiasıyla ve gerekse de öğrencileri ile paylaşabilmesi için de araştırma yapmak gerekmektedir. Bu araştırmaların yapılması mühendislik tabanlı çalışmalarda büyük oranda maddi imkânlara dayanmaktadır. Bu maddi imkânların sağlanabilmesi ile sağlıklı ve sürekli bir araştırma platformu oluşturulmuş olacaktır. Bu sebeple maddi imkân bulabilmek için Bölümler proje üreterek kendi araştırma altyapılarını kendileri kurmak ve geliştirmek zorundadır.

b. Bölümler arası irtibatsızlık

Araştırma faaliyetleri çoğu zaman ekip çalışmasına gerek duymaktadır. Ekip, konusunda uzman ve projeye katkı sağlayan kişilerden oluşur. Ülkenin bir yerinde bir konuda çalışma yapan bir bilim insanının ülkenin diğer yanında aynı konu da çalışma yapan bir diğer bilim insanından habersiz olması ve birbirlerinin bilgi ve tecrübelerinden istifade etmemeleri diye bir husus düşünülemez. Bilim insanları arasında iletişim, birliktelik, ortak çalışma kültürü geliştirilmeli ve ilerletilmelidir. Bunun için sempozyum, çalıştay gibi çok çeşitli faaliyetlerden istifade edilebilir.

c. Akademik personelin araştırma-geliştirmeye yönlenememesi

Bölümlerdeki akademik personel sayısının yetersizliği öğretim elemanlarını eğitim-öğretim ve araştırma-geliştirme çalışmalarından alıkoyabilmektedir. Bunun önüne geçilebilmesi için YÖK ve Üniversitelerin çaba harcaması, idari ve teknik personel istihdamını desteklemesi ve gerekli kanuni işlemlerinin kolaylaştırılması için çalışması gerekmektedir.

4. İmkânlar

a. İmkân yetersizliği

Eğitim kalitesini etkileyen en önemli faktörlerden biri eğitim imkânlarının seviyesidir. Görsel, işitsel vs tüm eğitim ve iletişim imkânlarının kullanıldığı uygun bir sınıf ortamında yapılacak eğitim-öğretim faaliyetinin etkinliği bu imkânlardan yoksun bir ortamda yapılan eğitim-öğretim faaliyetiyle kıyaslanamayacak derecede fazladır. Bu ortamların oluşturulması içim Bölümler Üniversiteleri ile birlikte çaba harcamak zorundadırlar.

b. İmkân dağılımında eşitsizlik

İmkân yetersizliğinin yanında ülke genelinde verilmiş olan imkânların dağıtımında da bir eşitsizlik görülebilir. Çok iyi donatılmış laboratuvarı olan Bölümlerimiz varken laboratuvarı iyi durumda olmayan Bölümlerimiz de bulunabilmektedir. Bu imkânlar, Bölümlerimizin projeler üreterek sınıf ve laboratuvarlarını donatmaları şeklimde olabileceği gibi Bölümler arasında ortak çalışmanın artırılması ile de yapılabilir.

c. İmkânları ortaklaşa kullanamama

Bölümlerin araştırma çalışmalarını artırması, öğretim elemanlarının çalışma ortamı bulabilmesi için Bölümler arasında ortak çalışma imkânları araştırılmalı ve desteklenmelidir.

5. Öğretim elemanları

a. Öğretim elemanı yetersizliği

Öğretim elemanlarının akademik yükseltmeler için gerekli olan koşulları sağlamakta çeşitli zorluklar yaşadığı görülmektedir. Bunun nedenleri arasında daha önce sıralanmış olan maddeler gösterilebilir. Bunun önüne geçilebilmesi için de öğretim elemanlarının desteklenmesi gerektiği aşikârdır. Burada sayılan çoğu sorunun çözümü ile bu sorun da kendiliğinden çözülecektir.

b. Derslere verilen önem farkı ve öğretim üyesinin eğitim-araştırma ikileminde kalması

Öğretim elemanlarının üzerlerindeki çeşitli yüklerden dolayı derslerine bazen gerekli önemi veremediklerinden bahsedilebilir. Bunun için de öğretim elemanlarına destek verilmesi ve uygun çalışma ortamının sağlanması gerekmektedir.

6. Öğrenciler

a. Kişisel yetersizlikler ve Çevre Mühendisliğine severek, bilerek ve isteyerek gelmeme

Öğrenciler ulusal düzeydeki yerleştirme ile Bölümlere girdiklerinden dolayı bazen Çevre Mühendisliğini severek, isteyerek ve bilerek seçmemekte ve yerleştirilmemektedirler. Bu sebepten geldikleri ilk seneler isteksizlik olmakta ve bu isteksizlikleri hem diğer sınıf arkadaşlarına hem de dersi veren öğretim üyesine sirayet edebilmektedir. Sonuçta maalesef bu durum dersten istenen verimin sağlanamaması ve başarısızlığı doğurmaktadır. Öğrencilerin üniversiteye gelmezden evvel öğrenmesi gereken ve edinmesi gereken alışkanlıkları edinmemiş olmaları da gerek kendilerini gerekse de hocalarını zorlamakta ve ister istemez bu durum eğitim seviyesini etkilemektedir. Öğretim elemanlarının bu öğrencileri kazanması, derslere ve mesleğe ilgi duymalarını sağlaması eğitim kalitesini oldukça etkileyecektir.

7. Mezunlar

a. Mezun-bölüm ilişkisinin kopukluğu

Üniversite dört sene ders alıp gidilen ve bir daha geri dönülmeyen bir yer olmaktan çıkarılmalıdır. Bunun için de öğrenci mezun olduktan sonra da Bölüm ile olan irtibatının kopmaması önem kazanmaktadır. Bu, bir mezun veritabanı oluşturmak, bir e-grup kurmak, geleneksel bir mezunlar günü düzenlemek gibi çeşitli faaliyetler ile sağlanabilir. Bunlar ayrıca kurumsallaşma ve kurum kültürü oluşturulması yolunda da önemli adımlardır.

b. Mezun-mezun ilişkilerinin kopukluğu

Mezunlar sadece Bölümleri ile değil kendi arkadaşları ile de kopuk bir iletişim halindedirler. Bu, kurum kültürü oluşmamasının bir sonucu olarak algılanabilir. Bölüm-Mezunlar arası yapılacak her bir faaliyet mezunlar arası iletişimin sağlanması ve güçlenmesine de katkı sağlayacaktır.

8. Bölüm

a. Kurumsallaşamama ve Kurum kültüründe eksiklik

Kurusallaşma ve kurum kültürü oluşturma bir faaliyet için bir araya gelmiş bir organizasyonun kişilere bağlı olarak çalışmaması, organizasyonun etkinliğinin organizasyonun kendinden gelmesi olarak algılandığında Çevre Mühendisliği Bölümlerinde bir sistem kurulması, Bölümün misyonu, vizyonu ve hedefleri olan ve bu hedeflere doğru daima ilerlediği, çalışanların da bu hedefler doğrultusunda Bölüme katkı sağladığı bir yer olması gerektiği görülmektedir.

b. Bölümler arası kopukluk

Ülkemizde Çevre Mühendisliği eğitimi veren Bölümler sonuç itibari ile aynı amaca dönük çalıştıkları için bir birlik olmaları, birlikte çalışmaları ve ortak birçok projeye imza atmaları beklenmektedir. Ancak mevcut duruma bakıldığında bu birlikteliğin çok da iyi durumda olmadığı görülmektedir. Bunun artırılması için gerek sempozyum gerek çalıştay gibi birçok bilimsel nitelikli toplantı tertip edilebileceği gibi sosyal içerikli birliktelikler de yapılabilir.

c. Akademik kadro yetersizliği

Eğitim meselesinin en önemli sorunlarından biri eğitim verecek kişi sayısının yetersizliğidir. Bu sayının olması gereken seviyeye artırılması için gerekli çalışmaların yapılması elzemdir.

d. Akreditasyon ve standardizasyon çalışmalarında yavaşlık

Ülke genelinde gerek eğitim gerekse de laboratuvar faaliyetlerinin standardizasyonu için akreditasyon işlemleri yapılmaktadır. Bir an önce bu akreditasyon işlemlerinin tamamlanması çoğu eğitim sorununu da beraberinde çözecektir.

Bu vesileyle, gerek Türkçe bilgi birikimine katkı sağlamak ve gerekse de Çevre Mühendisliği Bölümleri arasındaki iletişimi artırmak maksadıyla Sempozyum Yürütme Kurulunda görev alarak düzenlenmesine katkı sağladığım 28-31 Mayıs 2007 tarihlerinde İstanbul Lütfi Kırdar Uluslararası Kongre ve Sergi Sarayında yapılacak TÜRKAY 2007 AB Sürecinde Türkiye’de Katı Atık Yönetimi ve Çevre Sorunları Sempozyumunu da (http://www.turkay2007.com) buradan duyurmak ve katılımınızı beklediğimizi söylemek isterim.

İkinci olarak yukarıda mezunlar başlığı altıda da yer alan Bölüm-Mezun ve mezunlar arası iletişimi güçlendirmek için YTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü olarak YTÜ Çevre Mühendisliği Mezunlarını bir araya getirdiğimiz e-grubumuzu da duyurmak isterim. Tüm YTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü mezunlarını hem Bölüm internet sayfamızı (http://www.cem.yildiz.edu.tr) ziyaret etmeye hem de e-grubumuza (http://groups.google.com/forum/#!forum/ytu-cmb-mezun) katılmaya davet ediyorum.

Saygı ve sevgilerimle,

Kâmil VARINCA

(1) Ulusal Çevre Sorunları Sempozyumu Sonuç Bildirgesine http://ucs2007.mersin.edu.tr/sunucbil.htm?UCSsonucbil adresinden ulaşabilirsiniz.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.